Với quan điểm chú trọng bảo tồn Di sản, UBND tỉnh đã triển khai các biện pháp nhằm bảo tồn nguyên vẹn giá trị Di sản; cam kết thực hiện nghiêm túc quy định của luật pháp Việt Nam và Công ước Quốc tế 1972 trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản. Bên cạnh đó, Ban Quản lý Vườn đã thực hiện đánh giá tác động môi trường ở các khu, tuyến, điểm du lịch như động Thiên Đường, động Phong Nha - Tiên Sơn, Sông Chày - Hang Tối, điểm du lịch sinh thái Suối Nước Moọc theo quy định, đồng thời thực hiện báo cáo môi trường định kỳ 6 tháng/lần; tiến hành quan trắc không khí, nhiệt độ, độ ẩm, bụi, SO2, NO2, CO; quan trắc môi trường nước theo các chỉ số pH, Oxy hòa tan, chất rắn lơ lửng, Amoni, Nitrat, Nitrit, Crom, Sắt, Đồng... Ngoài việc thực hiện đánh giá tác động môi trường, giám sát môi trường định kỳ, các cơ sở kinh doanh du lịch trong phạm vi Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã có kế hoạch thu gom, lưu giữ và xử lý chất thải phù hợp nhằm hạn chế tối đa sự phát tán các thành phần gây ô nhiễm môi trường tại địa phương.

Mặt khác, để phát huy giá trị Di sản, UBND tỉnh đã hướng các đơn vị, địa phương liên quan đa dạng hóa loại hình du lịch thân thiện với môi trường, xã hội hóa du lịch nhằm giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho cộng đồng trên địa bàn, đồng thời chỉ đạo các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, xây dựng chiến lược, kế hoạch, mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn và thực hiện đúng quy định về việc phát triển loại hình du lịch tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng để đảm bảo việc khai thác tài nguyên du lịch một cách lâu dài, mang tính bền vững. Việc phát triển du lịch tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ đóng góp cho phát triển kinh tế mà còn là giải pháp hữu hiệu trong công tác bảo tồn giá trị Di sản, giảm áp lực lên tài nguyên Vườn Quốc gia thông qua khuyến khích, hướng dẫn, hỗ trợ các hộ dân trong khu vực xây dựng và nhân rộng mô hình dịch vụ lưu trú Homestay, Farmstay, sản xuất hàng hóa phục vụ du lịch, cung cấp nhân lực, đội ngũ porter tour du lịch thám hiểm... đã tạo thêm nhiều việc làm cho lao động địa phương, từng bước nâng cao thu nhập và ổn định cuộc sống của người dân các xã vùng đệm.

Trong năm 2016, UBND tỉnh đã chỉ đạo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục tăng cường công tác thực thi pháp luật, tuần tra bảo vệ rừng tại các địa bàn xung yếu và vùng biên giới, khu vực tiếp giáp với Vườn Quốc gia; triển khai biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng như khai thác lâm sản trái phép, săn bắn, bẫy bắt, vận chuyển động vật hoang dã. Do đó, tài nguyên rừng được bảo vệ tốt, không có điểm nóng về khai thác lâm sản trên địa bàn; tình trạng săn bắn, bẫy bắt động vật rừng, xâm hại hệ động, thực vật Vườn Quốc gia đã được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời, số vụ vi phạm lâm luật giảm mạnh so với năm 2015; đường dây buôn bán, vận chuyển động vật rừng trên đường 20 và đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, đoạn qua Vườn Quốc gia bị triệt phá hoàn toàn. Bên cạnh đó, Ban Quản lý Vườn Quốc gia đã tập trung chỉ đạo thay đổi phương pháp, cách thức tuần tra bảo vệ rừng đảm bảo bí mật, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm hại rừng nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng; lập các Tổ chốt tại khu vực xung yếu để kịp thời phát hiện và ngăn chặn xử lý những hành vi xâm hại làm ảnh hưởng đến tài nguyên rừng. Mặt khác, nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, Ban Quản lý Vườn luôn chú trọng tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng và cấp uỷ, chính quyền địa phương trên địa bàn; thành lập 21 nhóm bảo tồn thôn bản trên địa bàn 09 xã vùng đệm, tổ chức ký hợp đồng bảo vệ rừng với 28 tổ bảo vệ rừng thôn bản, đồng thời tổ chức tuyên truyền bảo vệ rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và phòng cháy, chữa cháy rừng tại 10 xã; tập huấn kỹ năng giáo dục bảo tồn, hỗ trợ và chuyển giao các mô hình phát triển cộng đồng vùng đệm nhằm giảm áp lực lên tài nguyên Di sản.

Mặt khác, Ban Quản lý Vườn cũng đã cập nhật, thống kê bổ sung thêm 16 loài thực vật và 107 loài động vật, trong đó có 46 loài được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam, 55 loài được ghi trong Sách Đỏ IUCN 2016, 38 loài có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP, 26 loài thuộc danh mục Nghị định 160 của Chính phủ; tiến hành 03 đợt điều tra, khảo sát vùng trắng để đánh giá tiềm năng tài nguyên thiên nhiên và ghi nhận sự hiện diện của 92 loài thực vật bậc cao thuộc 75 chi, 45 họ như Phong lan (Orchidaceae) với 18 loài, họ Cau dừa (Arecaceae) và họ Xoan (Meliaceae) có 06 loài, họ Thầu dầu có 04 loài... Ngoài ra, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã tiếp nhận, chăm sóc và cứu hộ 89 cá thể động vật hoang dã; tiếp nhận chăm sóc và cứu hộ 378 kg phong lan rừng tại Vườn thực vật; thu thập 8.000 hạt giống thuộc 23 loài và sản xuất được trên 4.500 cây giống thuộc 20 loài cây bản địa trong khu vực Vườn Quốc gia...

Để nâng cao nhận thức về bảo tồn, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cũng đã xuất bản 02 ấn phẩm sách về “Thú Hoang dã” và “Một số loài thực vật quan trọng”, đăng tải 03 bài báo trên Tạp chí Khoa học và 01 bài phát hiện loài dương xỉ mới đăng trên Tạp chí Khoa học Quốc tế; hoàn thành nghiệm thu 02 đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh và ban hành các đề án, phương án, kế hoạch về bảo tồn, phát triển đa dạng sinh học để triển khai thực hiện. Cùng với đó, Ban Quản lý Vườn đã hợp tác với Viện Địa chất, Viện Địa chất và Khoáng sản, Viện Hóa học nghiên cứu về địa chất, các yếu tố môi trường hang động nhằm hỗ trợ cho công tác bảo tồn trong điều kiện phát triển du lịch; phối hợp Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh tiến hành khảo sát hang động và đã bổ sung thêm 57 hang động phát hiện trong năm 2016; hệ thống hóa cơ sở dữ liệu trên nền GIS phục vụ cho việc quy hoạch và quản lý công tác bảo tồn như thảm thực vật, hệ thống hang động, phân bố các loài động vật đặc hữu... Cùng với đó, Ban Quản lý Vườn cũng thực hiện nghiên cứu về văn hóa tộc người bản địa thông qua hợp tác với Đại học Lucerne; tổ chức quản lý, bảo tồn các điểm di tích lịch sử, văn hóa trong Vườn Quốc gia; xây dựng Kế hoạch bảo tồn đa dạng sinh học Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đến năm 2020, phương án bảo tồn Bách xanh đá (Calocedrus rupestis Aver) và một số loài động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm...

Tin rằng, với những kết quả đạt được, Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ tiếp tục được bảo tồn có hiệu quả, phát huy hơn nữa những giá trị nổi bật, góp phần thúc đẩy ngành Du lịch Quảng Bình phát triển, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh.

Mai Anh