Ðộng Phong Nha có rất nhiều nhánh với tổng chiều dài lên đến khoảng 20km nhưng hiện nay người ta mới khám phá nhánh dài nhất, là một phần của con sông ngầm có tên là Nậm Aki mà sông Son là phần lộ ra mặt đất. Nó chui ngầm dưới đất ở vùng núi Pu-Pha-Ðam cách đó hơn 20km về phía nam. Trước cửa động, cảnh núi non sông nước quyến rũ, thiên nhiên hùng vĩ với vô vàn hình ảnh kỳ thú hiện ra như khêu gợi trí tưởng tượng của con người.

Sông Son rộng chừng 35-40 mét, nước xanh ngắt, trong thấu đáy, nhìn rõ cả những đàn cá đang bơi. Nước thì xanh như màu xanh đồng, nhưng lại gọi là sông Son vì vào mùa mưa, nước mưa bào mòn đất đá ở các triền núi đổ xuống làm nước sông đỏ như màu gạch son. Nhưng có một câu chuyện ly kỳ khác, có lẽ đã ra đời từ thời khai thiên lập địa, cũng giải thích về tên của dòng sông Son. Chuyện kể ngày xưa, có vị tiên sư đại pháp người Trời thường xuống du ngoạn cảnh hạ giới, thấy yêu mến nơi này bèn ở lại rồi dạy dân cách làm ăn. Một năm kia xảy ra đại hạn, muôn vật khô héo; để cứu dân, vị tiên sư đại pháp lén về Trời khơi trộm nguồn nước từ thiên cung chảy xuống nơi là dòng sông Son bây giờ. Dòng nước tưới mát cỏ cây, cứu sống muôn loài, nhưng vị đại sư bị triệu về Trời chịu hình phạt. Dân làng cảm kích tấm lòng son của vị đại sư nên đặt tên cho sông này là sông Son. Sông Son chảy từ động Phong Nha và nối vào sông Gianh.

Vào mùa nước lớn, nước sông Son dâng cao che khuất cửa hang, thuyền du lịch không vào đây được. Tương truyền hơn một trăm năm về trước, ông vua trẻ Hàm Nghi đã ẩn mình ở đây cùng một số cận thần và ra lời kêu gọi Cần Vương. Cửa động rộng khoảng 20m, cao 10m, có nhũ đá lô nhô.

Phong Nha có trên 20 buồng với hành lang chính dài tới 1500m và nhiều hành lang phụ dài hàng trăm mét. Các hang ngoài cùng có trần cao hơn mặt nước rộng khoảng 10m. Các hang phía trong, từ hang thứ 4 trở vào trần hang cao đến 25-50m. Từ buồng thứ 14, du khách theo các hành lang khác đi sâu hơn nữa dưới mặt đất đến những buồng to hơn rộng hơn nhưng có phần nguy hiểm hơn, nơi mà quá trình phong hoá đá vôi vẫn còn tiếp tục.

Thuyền ngược dòng độ 800m thì đến chỗ cạn gọi là hang nước cạn do nước biến đi nhường chỗ cho đá cát. Nhũ đá từ trên rủ xuống, măng đá từ dưới nhô lên tua tủa như cây rừng với những hình dáng kỳ lạ. Khó có thể mô tả vẻ đẹp hùng vĩ của những buồng, những hành lang đá vôi phủ đầy thạch nhũ long lanh dưới ánh đuốc của dòng sông ngầm.

Chứng kiến những hình ảnh kỳ lạ của tạo hóa thiên nhiên, mỗi du khách không khỏi xúc động trước vẻ đẹp của thạch nhũ. Cái đẹp mang những hình dáng vô cùng hoang sơ nhưng mang tính kỳ dị và luôn biết cách thu hút mọi ánh mắt của du khách dồn về phía mình với những hình thù kỳ dị nguyên sơ mà trí tưởng tượng của con người tha hồ gán cho chúng biết bao huyền thoại, sự tích… Khó có thể mô tả vẻ đẹp hùng vĩ của những buồng, những hành lang đá vôi phủ đầy thạch nhũ long lanh dưới ánh đuốc của dòng sông ngầm.

Sau hàng chục cuộc thám sát khoa học của người Việt, người Pháp, người Anh... động Phong Nha vẫn còn đó với những điều bí ẩn.

Với những vẻ đẹp riêng biệt, mới đây, động Phong Nha vừa vinh dự nhận giấy "chứng nhận dành cho điểm du lịch xuất sắc năm 2013" . Đây là danh hiệu do TripAdvisor - website du lịch lớn nhất thế giới trao cho các điểm du lịch được khách du lịch trên toàn thế giới liên tục đánh giá cao trong thời gian dài trên trang mạng TripAdvisor.

Được biết, tiêu chuẩn để được cấp chứng nhận hạng xuất sắc là các điểm du lịch được đánh giá từ mức 4 trở lên (mức tối đa là 5) từ ý kiến của khách du lịch liên tục trong suốt 12 tháng; động Phong Nha xếp hạng 4,5 và trở thành một trong những điểm du lịch tốt nhất năm 2013.

Với 60 triệu lượt truy cập và trên 75 triệu lượt phản hồi mỗi tháng, TripAdvisor tạo ra cơ hội phát triển du lịch lớn cho bất kỳ địa chỉ nào được cấp chứng chỉ. Đồng thời với lượng thông tin khổng lồ về ngành du lịch, TripAdvisor trở thành cuốn cẩm nang du lịch online yêu thích nhất của du khách ở khắp nơi trên toàn thế giới.

Cuối tháng 6 vừa qua, Trung tâm du lịch Phong Nha-Kẻ Bàng vừa hoàn thành nâng cấp hệ thống điện chiếu sáng động Phong Nha, theo đó những bóng đèn màu sắc lòe loẹt được loại bỏ. Thay vào đó chỉ sử dụng hai màu trắng và vàng nhạt. Với trình độ phối màu chuyên nghiệp các chuyên gia nước ngoài đã biến động Phong Nha trở thành “thủy cung chốn trần gian”, được khách du lịch đánh giá cao.

Theo Báo Thể thao Việt Nam