Theo thống kê chưa đầy đủ của các đoàn thám hiểm và người dân, hiện có hơn 300 hang động lớn nhỏ, trong đó có trên 170 hang động với tổng chiều dài hàng trăm ki lô mét đã được khảo sát, Phong Nha - Kẻ Bàng chứa đựng những giá trị địa chất đặc trưng và đặc thù, hiếm nơi nào có được. Do đó, năm 2003, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Bên cạnh đó, Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh cũng đã công nhận động Phong Nha với 07 tiêu chí dẫn đầu thế giới: Hang động có cửa hang cao và rộng nhất; hang động có bãi cát, bãi đá ngầm đẹp nhất; hang động có sông ngầm dài và đẹp nhất; hang động có nhánh hang khô cao nhất và hang động có nhũ đá tráng lệ nhất. Với những tiêu chí nổi bật đó, động Phong Nha được mệnh danh là kỳ quan hang động.

Động Thiên Đường

Ngoài động Phong Nha, Tiên Sơn, năm 2005, Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh phát hiện một hang động khô, đặt tên động Thiên Đường, lớn nhất và đẹp nhất tại Phong Nha - Kẻ Bàng. Động Thiên Đường được cho là "hoàng cung trong lòng đất", một trong những kỳ quan tráng lệ và huyền ảo bậc nhất thế giới với chiều dài hơn 31,4 km, chiều rộng dao động từ 30 đến 100m, nơi rộng nhất lên đến 150m, chiều cao từ đáy động lên đến trần động khoảng 60-80m. Trong động có các hình ảnh giống biểu tượng văn hóa các vùng miền, nhiều thớ đá thoải ra thành bậc thang rất uyển chuyển, dài hun hút và phân bậc như ruộng bậc thang, những ô như biểu trưng của văn minh lúa nước, nhiều cột thạch nhũ hình tháp Chămpa điểm rất đẹp... Động Thiên đường có cấu trúc kỳ vĩ, tráng lệ và huyền ảo khiến những người khám phá hang động liên tưởng về một thiên cung nơi trần thế. Do đó, từ đầu năm đến nay, động Thiên Đường đã đón 250.000 lượt khách đến tham quan, trong đó 30.000 lượt khách quốc tế.

Đặc biệt, việc khám phá ra hang Sơn Đoòng nằm trong hệ thống hang động Phong Nha - Kẻ Bàng vào năm 1991 và đến ngày 22/4/2009, Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh công nhận là hang động tự nhiên có vòm động rộng lớn nhất càng làm nổi bật các giá trị di sản địa chất có nguồn gốc kiến tạo đá vôi dạng karst của Di sản. Với chiều rộng 200m, dài 6,5 km, cao hơn 150m, hang Sơn Đoòng đã trở thành hang động lớn nhất thế giới với hệ thống thạch nhũ tráng lệ, bộ sưu tập ngọc trai đẹp mắt cùng với khu rừng nhiệt đới nguyên sinh có một không hai trong lòng hang. Theo đó, hang Sơn Đoòng đã vượt qua được kỷ lục của hang Deer tại Malaysia, chiếm vị trí đứng đầu hang động tự nhiên có diện tích lớn nhất thế giới. Ở hang Sơn Đoòng, dòng nước chảy làm xói mòn đá và tạo thành đường hầm khổng lồ trong lòng đất chảy dưới dãy núi, một số nơi có ánh nắng mặt trời chiếu xuống, tạo nên thảm thực vật với hơn 200 loài thực vật.

Để tiếp tục khám phá "vương quốc hang động", thời gian qua, Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh đã phối hợp với tỉnh tổ chức nhiều thám hiểm và khám phá thêm nhiều hang động mới tại vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tiêu biểu như hang Vả, gần hang động Sơn Đoòng, có chiều dài 1,7km, cấu trúc thạch nhũ tuyệt mỹ, đẹp hơn hang Sơn Đoòng; hang Kỳ nằm dưới đáy hố sụt, với chiều dài 4km, cao khoảng 50m, chứa đựng trong mình những bí ẩn hàng triệu năm đang chờ sự đánh thức của con người... Theo dự đoán của các nhà khoa học, thám hiểm hang động, đến nay mới phát hiện, khám phá hơn một nửa số hang động trong hệ thống núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, số hang động còn lại là rất nhiều, chứa bao điều bí ẩn, cần được khám phá. Đặc biệt, mỗi lần phát hiện, khám phá hang mới là những kỷ lục về hang động ở Việt Nam, Châu Á, thế giới được thiết lập, gây nhiều ngỡ ngàng cho các nhà khoa học hang động.

Cùng với hệ thống hang động, Phong Nha - Kẻ Bàng còn được biết đến với các sông ngầm uốn lượn, lúc ẩn lúc hiện, nhiều hang động như Phong Nha, hang Tối, hang Vòm thực chất là những dòng sông ngầm uốn lượn trong lòng các ngọn núi đá vôi hùng vỹ. Bên cạnh đó, sông Troóc, sông Chày, sông Son với dòng nước trong xanh chảy giữa vùng núi đá có rừng tạo nên cảnh đẹp thơ mộng như bức tranh thủy mặc quyến rũ du khách. Ở đây, rừng nguyên sinh còn có hàng chục đỉnh núi cao trên 1.000 m, hiểm trở chưa từng có vết chân người, xen kẽ là những thung lũng và các đỉnh cao từ 800 - 1.000 m. Đây là điểm thích hợp cho du lịch sinh thái, leo núi và thám hiểm, khám phá cảnh sắc núi rừng trùng điệp. Trong Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng còn tồn tại một khu rừng nhiệt đới nguyên sinh ít bị tác động với độ che phủ trên 96,2% và có tính đa dạng sinh học cao. Nơi đây còn là nơi sinh sống chủ yếu của người Chứt, một số ít người Việt và Bru-Vân Kiều nên trở thành địa chỉ hấp dẫn của loại hình du lịch văn hóa dân tộc ít người.

Ngoài ra, ở huyện Minh Hóa, Công ty TNHH MTV Chua Me Đất (Oxalis) cũng đã đưa 08 hang động trong số 20 hang động ở đây vào khai thác tuyến du lịch mạo hiểm khám phá hệ thống hang động Tú Làn. Đó là hang Chuột, hang Hung Ton, hang Tú Làn, hang Ken, hang Kim, hang Sơng, hang Ươi, hang Bí Mật. Đặc trưng và điểm nhấn của hệ thống hang động Tú Làn là các hang động kỳ thú, thác nước lớn ở trong hang, trải nghiệm bơi trong hang tối xuyên từ thung lũng này đến thung lũng khác...

Được mệnh danh là "vương quốc hang động", trái tim du lịch của tỉnh, thời gian qua, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và hang động Sơn Đoòng đã được một số tờ báo lớn, có uy tín trên thế giới đưa tin, giới thiệu như The New York Times, Guardidan, Miror, Huffington Post... Bên cạnh đó, Tổ chức Kỷ lục gia Việt Nam cũng đánh giá Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng thuộc Top 20 điểm đến được du khách yêu thích nhất khi đến Việt Nam, Động Phong Nha thuộc Top 5 hang động Việt Nam với vẻ đẹp huyền bí. Đặc biệt, từ khi đưa hang động Sơn Đoòng vào khai thác thử nghiệm, thương hiệu du lịch của tỉnh được nâng lên vị thế mới, mang tầm đẳng cấp quốc tế, được Tạp chí The New York Times xếp hạng thứ 08 trong 52 điểm nên đến trên thế giới năm 2014...

Có thể nói rằng, với mục tiêu bảo tồn những giá trị riêng có của Di sản, thông qua việc khai thác có hiệu quả tài nguyên để cải thiện bền vững sinh kế của cộng đồng địa phương, Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. 9 tháng đầu năm 2014, lượng khách du lịch đến Quảng Bình đạt 208,9 ngàn lượt khách, tăng 123% so với cùng kỳ, trong đó khách quốc tế đạt 36,3 ngàn lượt, tăng 27,5%; khách du lịch lữ hành đạt 650,7 ngàn lượt khách, tăng 39,8%. Doanh thu khách sạn, nhà hàng, du lịch đạt 1.254,5 tỷ đồng, tăng 24,5% so với cùng kỳ.

Để đạt được kết quả đó, bên cạnh "vương quốc hang động" có sẵn cùng với sự chỉ đạo tích cực của UBND tỉnh trong việc giao cho các ngành liên quan phối hợp để đẩy mạnh phát triển du lịch, trong đó giao Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng chú trọng đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng, hệ thống điện chiếu sáng để phục vụ du khách, đồng thời mở thêm các tuyến du lịch mới, đa dạng các sản phẩm du lịch, đổi mới phong cách phục vụ khách du lịch. Đặc biệt, tháng 9/2014, Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng đã khai trương loại hình du lịch đu dây trên không Zipline tại tuyến du lịch Sông Chày - Hang Tối để phục vụ du khách đam mê khám phá mạo hiểm và đa dạng hóa các sản phẩm du lịch, phá vỡ tính chất mùa vụ trong hoạt động du lịch, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của du khách trong và ngoài nước khi đến với Phong Nha - Kẻ Bàng nói riêng và Quảng Bình nói chung.

Bên cạnh đó, từ tháng 10/2014, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cũng đưa Vườn thực vật vào khai thác theo loại hình du lịch sinh thái, tham quan học tập, diễn giải môi trường. Đây được xem là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong mùa Đông khi đến tham quan Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Theo đó, du khách sẽ được tham quan thác Gió, hồ Vàng Anh, Nhà trưng bày mẫu vật, Vườn ươm cây giống, các hệ sinh thái rừng nguyên sinh với nhiều loài cây quý hiếm, quần thể lim xanh, huỵnh, gụ lau, táu đá tự nhiên và được chiêm ngưỡng một số loài, quần thể chim ăn quả tại Vườn thực vật.

Với tiềm năng thiên nhiên sẵn có cùng với sự nỗ lực của các cơ quan có liên quan trong việc đưa vào khai thác các tuyến du lịch mới, chú trọng việc đầu tư cơ sở hạ tầng, tin rằng "vương quốc hang động" Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ góp phần đưa ngành Du lịch của tỉnh trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh...

Mai Anh