Bản in     Gởi bài viết  
Nét văn hóa của người Mã Liềng 
Từ khi được sự vận động của Nhà nước, bà con người Mã Liềng về định cư ở các bản Kè, Cáo, Chuối, Cà Xen thuộc hai xã Lâm Hóa, Thanh Hóa (huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình). Giờ đây, cuộc sống của người Mã Liềng đã có nhiều đổi thay nhưng họ vẫn giữ riêng cho mình những phong tục độc đáo, trao truyền qua nhiều thế hệ.
 Lễ cúng thần rừng

Với người Mã Liềng, rừng không chỉ là không gian mưu sinh mà còn gắn liền với đời sống tâm linh từ bao đời nay. Hàng năm, người Mã Liềng đều tổ chức lễ cúng thần rừng để cầu mong mưa thuận gió hòa, dân bản khỏe mạnh, mùa màng tươi tốt, thú dữ không vào quấy rối nương rẫy.

Già làng Cao Dụng ở bản Kè (xã Lâm Hóa), người có uy tín trong tộc người Mã Liềng cho biết, lễ cúng thần rừng được người Mã Liềng tổ chức vào ngày tốt nhất đầu mùa xuân.

Lễ cúng thần rừng của người Mã Liềng là sự kiện trọng đại của bản nên tất cả mọi nhà đều phải có người trong lễ cúng.

Với người Mã Liềng, rừng là vị thần tối cao, bảo hộ cho họ cuộc sống sinh tồn và phát triển. Vì vậy, không chỉ có lễ cúng thần rừng vào dịp đầu năm, người Mã Liềng còn tổ chức lễ cúng thần ong trước khi vào mùa đi lấy mật ong.

Cụ thể đến mùa mật ong, bất kỳ người dân ở trong bản khi vào rừng tìm được tổ mật ong đầu tiên thì phải làm lễ dâng thần rừng, rồi mới đến lượt dân bản. Hay như mùa lúa rẫy, lúa của nhà nào chín trước thì phải tuốt về cúng thần rừng.

Làm nhà phải có hai cầu thang

Từ nhiều đời nay, người Mã Liềng rất chú trọng trong việc dựng nhà. Từ những ngôi nhà sàn đơn sơ giữa lưng chừng núi của ngày trước cho đến những ngôi nhà kiên cố của người Mã Liềng ngày hôm nay chỉ quay về hướng nam hoặc đông nam. Những ngôi nhà dựa lưng vào chân núi Giăng Màn.

Không chỉ coi trọng hướng, ngôi nhà sàn của người Mã Liềng phải có hai cầu thang, một dành cho nữ và một dành cho nam. Thường khi có khách tới chơi nhà họ sẽ hướng dẫn cầu thang lên xuống. Theo đó khi đến chơi nhà, khách nam chỉ được ngồi phía phòng có cầu thang cho nam, nữ cũng chỉ được ngồi phía phòng có cầu thang cho nữ. Và theo tục lệ, mỗi khi có khách đến chơi nhà, người Mã Liềng đều phải dọn mâm cơm mời khách. Điều bắt buộc từ xưa đến nay, người khách phải dùng cơm để ghi nhận tấm lòng hiếu khách của chủ nhà.

Các cột gỗ trong nhà của người Mã Liềng đều có tên riêng. Trong đó đáng chú ý là cột con rể và cột con dâu. Cột con rể nằm ở phía phải, bên cửa phòng dành cho nam. Đây là nơi người con trai ngồi khi đến tìm hiểu người con gái. Trong khi đó, người con gái ngồi ở cột tương ứng bên phía gian dành cho nữ, gọi là cột con dâu.

Ngoài ra, phía bên gian phòng của nam luôn có một ô cửa sổ. Đây là ô cửa sổ đặc biệt, là nơi đưa người chết từ nhà ra ngoài. Vì vậy, khi ngồi trong nhà không được thò đầu ra ngoài cửa sổ.

Theo ông Cao Xuân, ở bản Cáo, tập tục của người Mã Liềng không thờ cúng tổ tiên. Bởi vậy, mỗi khi trong nhà có người qua đời thì phải di chuyển qua ô cửa sổ để linh hồn người chết không nhớ đường quay về quấy phá người trong nhà.

Buồng thiêng kiêng dâu rể

Trong căn nhà của người Mã Liềng bao giờ cũng được thiết kế một gian gọi là gian giữa. Gian này chứa buồng thiêng (phòng ngủ của hai vợ chồng chủ nhà), là nơi quan trọng nên ít khi khách được bước vào.

Trên góc buồng thiêng có thờ “ma Nộ”, hay là bộ cung tên dùng để đi săn bắn. Ngày nay, người Mã Liềng đã ít vào rừng săn bắn nhưng mỗi nhà đều giữ tập tục này.

Buồng thiêng ngoại trừ hai vợ chồng thì không ai được phép vào, hi hữu lắm thì cho con trai vào lấy đồ còn lại đặc biệt kiêng kị con dâu hoặc con rễ. Theo quan niệm của người Mã Liềng, buồng thiêng là nơi thờ cúng linh hồn “ma Nộ”, là chiếc bùa hộ mệnh mỗi khi họ vào rừng tìm kiếm thức ăn.

Mỗi người con trai Mã Liềng lớn lên đều tự mình làm một chiếc “ma Nộ” như một vật liền tay. Đến lúc lập gia đình ra ở riêng, họ mới để “ma Nộ” trong buồng thiêng.

Ngày nay, với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, cuộc sống của người Mã Liềng đang đổi thay từng ngày. Nhưng những tập tục, nét văn hóa người Mã Liềng vẫn đồng bào giữ gìn và trao truyền từ đời nay...

Theo Báo Đại Đoàn Kết

[Trở về]